Экалагічны актывізм у Беларусі, які нарадзіўся як рэакцыя на маўчанне савецкіх уладаў пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС, сутыкнуўся з самым маштабным ціскам у сваёй гісторыі.
Сённяшні рэжым планамерна дэмантуе рух, які дзесяцігоддзямі быў падмуркам грамадзянскай супольнасці краіны.
У новым матэрыяле для выдання European Correspondent беларуская журналістка Таццяна Гендэль аналізуе гістарычны шлях і сучасны стан экалагічнага сектара Беларусі. Аўтарка падкрэслівае, што сучасная зачыстка грамадскіх арганізацый — гэта не проста юрыдычны працэс, а спроба сцерці памяць пра нізавую салідарнасць, якая ўзнікла пасля 1986 года.
Урокі маўчання 1986-га
Трагедыя на Чарнобыльскай АЭС стала для беларусаў кропкай незвароту не толькі з-за радыяцыйнага забруджвання, але і з-за крызісу даверу да дзяржавы. Калі 26 красавіка адбыўся выбух, афіцыйны Мінск і Масква абралі тактыку ігнаравання. Толькі пасля таго, як анамальную радыяцыю зафіксавалі ў Швецыі, дзяржаўнае тэлебачанне выступіла з кароткай і расплывістай заявай.
Як адзначаецца ў артыкуле:«Для многіх беларусаў гэты разрыў паміж рэальнасцю і афіцыйнымі заявамі стаў паваротным момантам».
Менавіта гэтая хлусня прымусіла людзей браць адказнасць на сябе. У адказ на бяздзейнасць сістэмы ўзнік шырокі спектр ініцыятыў на нізавым узроўні: ад лакальных груп да буйных экалагічных фондаў. Гэты рух стаў першай праявай сапраўднай незалежнай грамадзянскай супольнасці ў Беларусі.
Сённяшні дэмантаж: канец эпохі?
Пасля падзей 2020 года сітуацыя кардынальна змянілася. Тое, што будавалася гадамі як адказ на Чарнобыль, цяпер знішчаецца дзяржаўным апаратам. Ліквідацыя такіх арганізацый, як «Экадом» і іншых знакавых экалагічных устаноў, сведчыць пра жаданне ўладаў цалкам зачысціць інфармацыйную і актывісцкую прастору.
Таццяна Гендэль у сваім матэрыяле робіць няўсцешную выснову: «Беларусь знішчае экалагічны рух, які ўзнік пасля Чарнобыля».
Сёння эксперты Альянсу «Зялёная Беларусь» адзначаюць, што разбурэнне экалагічнага руху вядзе да страты кантролю грамадства над бяспекай навакольнага асяроддзя, што ў кантэксце эксплуатацыі Беларускай АЭС выглядае асабліва трывожна.
Дзе прачытаць падрабязней?
Артыкул дае глыбокі кантэкст таго, чаму экалогія ў Беларусі заўсёды была чымсьці большым, чым проста абарона прыроды. Гэта была гісторыя пра права на праўду і права на жыццё.
Поўная версія матэрыялу Таццяны Гендэль на сайце Europeancorrespondent: Belarus is erasing the environmental movement born out of Chernobyl